مهمترین عامل موفقیت در پرورش قارچ دکمه ای چیست ؟

در پروش قارچ دکمه ای اولین سوالی که به ذهن می رسد، این است که برای چه منظوری اقدام به کمپوست سازی می گردد؟ تحمل این همه زحمت و مشقت در تهیه مواد اولیه، آماده سازی، اختلاط، فراهم سازی شرایط و مقدمات امر و رعایت کلیه مقررات در جهت تهیه

کمپوست ایده آل برای چه منظوری اعمال می گردد؟ و آیا این همه مسائلی که در پی خواهد آمد امری لازم و ضروری در پرورش قارچ خوراکی است، به طوری که عدم انجام مراتب موجود ایجاد مسائل و پیامدهایی در رشد و نمو قارچ و یا راندمان محصول می گردد؟

کمپوست سازی در پرورش قارچ دکمه ای چه اهدافی دارد ؟

از گذشته دور تاکنون محققین و قارچ کاران بسیاری کوشیده اند تا رمز و راز نیازهای این موجود حساس و قانون مند را دریابند و با در دسترس قرار دادن خواسته ها، شرایط و مطلوبیت های مورد قبولش، پرده از اسرار دریده و کشت و کار این محصول پر نیاز را همانند سایز

محصولات کشاورزی میسر و هموار سازند.اساسی ترین نیاز قارچ، فراهم سازی بستری ایده آل به منظور تامین مواد غذایی مورد نیاز جهت رشد و گسترش میسلیوم (ریشه قارچ) در جهت حصول اپتیمم محصول می باشد.حال چنانچه بستر ایجاد شده برای پرورش قارچ دکمه

ای متناسب و ایده آل نباشد، به جای رشد میسلیوم مورد نظر در بستر (کمپوست)، انواع دیگر میکروارگانیسم های رقیب و قارچ های غیر کلاهدار، محیط را اشغال و مانع رشد میسلیوم قارچ خوراکی می گردند.

قارچ خوراکی مانند سایر انواع قارچ ها از ارگانیسم های هتروتروفیک به شمار می رود، به این معنی که به علت فقدان کلروفیل قادر به استفاده از کربن هوا به طریق فتوسنتز نبوده و لذا برای تامین مواد غذایی و متابولیسم خود به منابع کربن که قبلا به وسیله گیاهان سبز تهیه و

آماده گردیده (در اثر فتوسنتز) وابسته می باشد.منابع کربنی که مورد استفاده قرار می گیرد، کاه و مود حیوانی است.علیرغم اینکه قارچها عملیات فتوسنتز را انجام نمی دهند، و از این نظر نیز خودشان نمی توانند تحت تاثیر نور و روشنایی تشکیل مواد ارگانیک بدهند، لذا نور می

تواند در رشد بسیاری از آنها موثر باشد.

مواد غذایی مورد نیاز قارچ جهت پرورش

1_ آب:

چون در حدود 92 درصد قارچ را آب تشکیل می دهد، لذا تامین این عنصر در مراحل پرورش قارچ بسیار ضروری است.

2_ منابع کربن:

کربوهیدرات های ساده از قبیل قند و نشاسته برای قارچ دارای اهمیت چندانی نمی باشد. موارد مورد نیاز قارچ ترکیبات پیچیده ای هستند که قسمتی از دیواره های سلولی گیاهان از قبیل سلولز، همی سلولز و لیگنین را تشکیل می دهند و این مواد در کمپوست وجود دارند.

3_ منابع نیتروژن:

منابع نیتروژن شامل موادی از قبیل پروتئین، آمینو اسیدها و اسید نوکلئیک می باشد. اسید اوریک، اسید هیپوریک، اوره و آمونیاک در انواع مختلف کودهای حیوانی یافت می شود. چنین ذکر می شود که قارچ ها نیترات را جذب نمی نماید. آمونیاک گازی شکل NH3 زیان آور

است، لیکن آمونیوم نیتروژن+NH3 می تواند به عنوان منبع نیتروژن جذب و در تولید قارچ مورد استفاده قرار بگیرد.قسمت اعظم ازت مورد نیاز پرورش قارچ دکمه ای می تواند از طریق ازت موجود در لیگنین که پس از اتمام فاز یک و دو فراهم می گردد و به کمپلکس هوموس

لیگنین سرشار از ازت معروف است مورد استفاده قرار بگیرد.

4_ ویتامین ها:

ویتامین ها شامل تیامین، بیوتین و تعدادی دیگر از فاکتورهای رشد می باشد.

5_ مواد معدنی:

مواد معدنی مورد نیاز قارچ از قبیل فسفر، گوگرد، پتاسیم، کلسیم و منیزیوم می باشد. این مواد برای تمام مراحل فیزیولوژیکی لازم و مفید می باشد.برخی از مواد معدنی به مقدار کم مورد نیاز هستند ولیکن از اهمیت لازم برخوردار می باشند. تعدادی از این مواد عبارتند از مس،

روی، منگنز و ….. این مواد به مقدار کافی در کاه و کود مرغی و به تبع آن کمپوست تهیه شده با این مواد موجود هستند.با وجود کلسیم زیاد که از طریق سنگ گچ به کمپوست افزوده می گردد و در کمپوست موجود می باشد، قارچ حداقل نیاز خود را به این عنصر از طریق

کلسیم موجود در کمپوست تامین می نماید.

مواد سازنده کمپوست هر یک چه وظیفه ای دارند ؟

1_ کلش:

چنانچه ذکر شد به طور کلی کلش گندم بر سایر کلش ها ترجیح داده می شود، زیرا استحکام آن بیشتر بوده و بافت آن به آسانی نرم نمی شود و دسترسی به آن آسان تر است.کلش های دیگری به غیر از کلش های ذکر شده در فوق نیز در بعضی از کشورها و واحدهای تولیدی

مورد استفاده قرار می گیرد. لیکن به علت دارا بودن اشکالات و نقایصی از جمله جذب سریع آب و نرم شدن و متلاشی شدن بافت، مصارف محدودی دارند.عواملی که در کیفیت کلش دخالت دارند عبارتند از سال تولید، سن کلش و مواد شیمیایی به کار گرفته شده روی آن.

2_ کود مرغی:

کود مرغی جهت تامین نیتروژن و سایر مواد ارگانیک مورد نیاز کمپوست مورد استفاده قرار می گیرد.در گذشته از اوره، سولفات آمونیوم و یا سایر مواد حاوی پروتئین استفاده می گردید ولیکن امروزه کود مرغی که با مقداری خاک اره و تراشه های چوب مخلوط گردیده در پرورش

قارچ دکمه ای ارجحیت دارد. کود به عمل آمده فوق خشک بوده و به راحتی قابل پخش شدن است.

3_ کود اسبی:

هنگامی که از کود اسبی ذکری به عمل می آید، در حقیقت مخلوطی از کاه (کاه گندم بهتر است)، اوره و کود اسبی مورد نظر می باشد. سه ماده تشکیل دهنده کود اسبی می تواند با نسبت های مختلف با هم مخلوط گردد.از این نظر بین کود سبک (دارای کاه زیاد) و کود سنگین

(دارای کاه کم) وجه تمایزی وجود دارد. مهمترین مساله این است که کود تازه بوده و کپک نداشته باشد. در واقع کود تازه به کودی می گویند که بیشتر از چند روزی روی زمین نمانده باشد.

4_ سنگ گچ:

از چند دهه پیش تاکنون افزودن سنگ گچ (سولفات کلسیم) در کمپوست سازی پرورش قارچ دکمه ای متداول گردیده است.سنگ گچ بافت کمپوست را اصلاح می نماید.افزودن سنگ گج باعث می شود کمپوست چسبندگی خود را از دست بدهد و هوا بهتر داخل آن بشود و

همچنین با حضور سنگ گچ PH پایین آورده می شود.همه کمپوست ها نیاز یکسانی به سنگ گچ ندارند. اگر سنگ گچ به کمپوست اضافه نگردد، پیامدهای حاصله بستگی به مقدار آمونیاک موجود در کمپوست خواهد داشت. چنانچه آمونیاک کمپوست کم باشد عدم افزودن

سنگ گچ به آن مشکلی ایجاد نمی کند لیکن اگر آمونیاک کمپوست زیاد باشد حذف سنگ گچ بسیار زیاد آور خواهد بود.

5_ استفاده از مواد آلترناتیو یا جایگزین:

استفاده از کاه جهت تهیه کمپوست قارچ با بافت مطلوب، امری لازم الاجرا به شمار می رود.کاه ماده ایست که کیفیت کمپوست را از نقطه نظرهای مختلف تامین می نماید و جایگزین مناسبی برای آن تاکنون یافت نگردیده است.

جذب و انتقال مواد غذایی در کمپوست قارچ چگونه است ؟

جذب مواد غذایی در طول محصول دهی با آنچه در طول ریشه دوانی انجام می گیرد در پرورش قارچ دکمه ای متفاوت است.البته قارچ نمی تواند همه این ترکیبات دارای وزن مولکولی بالا را به خوبی جذب نماید. این ترکیبات باید به وسیله آنزیم هایی که از طریق دیگری غیر

از میسلیوم تولید می گردد ( اگزو _ آنزیم ها) تجزیه شده و به ترکیبات کوچکتری تبدیل و وسیله آب به صورت محلول درآمده و جذب شود.جذب مواد غذایی از کمپوست به وسیله میسلیوم (ریشه قارچ) قارچ خوراکی، محتملا دارای جنبه های خاصی است که در سایر قارچ ها

قابل مشاهده نیست.رشد میسلیوم در کمپوست تقریبا دو برابر رشد ان در سایر مواد و یا مدیوم های دیگر می باشد.اگر کمپوست استریلیزه گردد؛ میزان رشد به نصف خواهد رسید. لذا حضور میکروارگانسیم های موجود در کمپوست جهت افزایش رشد ضروری به نظر می رسد.

در زیر میکروسکوپ، اجتماع سایر میکروارگانیسم ها به ویژه باکتری ها را می توان در اطراف ریشه های قارچ مشاهده نمود.به نظر می رسد ریشه قارچ به وسیله اگزو آنزیم ها و باکتری هایی که روی بعضی از محصولات یا فرآورده های حاصل از تجزیه رشد می کنند، لیگنین،

سلولز همی سلولز را تجزیه و متلاشی نماید.

فرمول های استاندارد ساخت کمپوست برای پرورش قارچ دکمه ای

برای تهیه کمپوست واحد های تولید پرورش قارچ دکمه ای بسته به عواملی چند از جمله دسترسی محلی سریع و آسان مواد، قیمت مناسب و …… از فرمولی متناسب با شرایط مورد نظرشان استفاده می نمایند.

اینک به دو فرمول استاندارد که غالبا در قارچ کاری های موجود در ایران کاربری مطلوبی داشته و به لحاظ دسترسی آسان و مناسب مواد اولیه و قیمت مورد توجه قرار گرفته و در کشورهای اروپایی نیز اعمال می گردد؛ ارائه و تشریح می گردد.

1_ فرمول مواد متشکله کمپوست با کود اسبی

کود اسبی (رطوبت 63 درصد) / 1000 کیلوگرم

کود مرغی (رطوبت 40 درصد) / 100 کیلوگرم

سنگ گچ (رطوبت 20 درصد) / 30 کیلوگرم

آب / 300 الی 900 لیتر

در این فرمول فرض بر این است که ماده خشک در طول مدت کمپوست سازی تقریبا 30 درصد وزن خود را از دست می دهد، و همچنین مقدار آب نیز خارج می گردد، لذا میزان تولید کمپوست (با رطوبت 72 درصد) به ازا هر یک تن کود اسبی 1138 کیلوگرم می باشد.

اگر مقدار رطوبت کود اسبی زیاد یا کمتر از مقدار ذکر شده باشد، در مقدار کمپوست تولیدی اثر خواهد گذاشت.

2_ فرمول مواد متشکله کمپوست کاه

کمپوست کاه که به نام کمپوست سنتتیک معروف است نیز یک روش متداول و استاندارد به شمار می رود.نام سنتتیک در اینجا به این مفهوم است که هیچگونه مواد طبیعی در آن به کار نمی رود، در حالی که چنین نیست.در گذشته سنتز به این معنی بوده است که به غیر از

موادی از قبیل جوانه مالت، پودر بذر پنبه یا مواد مشابه، مواد شیمیایی زیادی به کاه می افزودند تا مواد معدنی و عناصر فرعی مورد نیاز کمپوست قارچ تامین گردد.در حال حاضر تهیه کمپوستی مناسب و خوب با استفاده از کاه، کود مرغی و سنگ گچ امکان پذیر و کاملا سهل

الوصول است.لذا چنانچه از کاه خشک برای تهیه کمپوست استفاده می گردد، بهتر است نام سنتتیک به آن اطلاق نگردد، بلکه این نوع کمپوست به نام کمپوست کاه نامیده می شود. مواد متشکله عبارتند از:

کاه (مقدار رطوبت 15 درصد) / 1000 کیلوگرم

کود مرغی (رطوبت 40 درصد) / 800 کیلوگرم

سنگ گچ (رطوبت 20 درصد) / 85 کیلوگرم

آب / در حدود 5000 لیتر

این مخلوط به طور متوسط 3100 کیلوگرم کمپوست با مقدار رطوبت 72 درصد تولید می نماید. ماده خشک تلف شده 38 درصد است، و آب از دست رفته 55 الی 60 درصد می باشد.قارچ